Müslümanlarla Gürcülerin tarihteki ilk karşılaşması, 7. yüzyılın ortalarında (645-654 yılları arası), Dört Halife Dönemi'nde gerçekleşmiştir. Bu dönem, İslam ordularının Kafkasya'ya doğru hızla yayıldığı yıllardır.

İlk Karşılaşmanın Detayları

• Dönem ve Komutan: Hz. Osman döneminde (bazı kaynaklara göre Hz. Ömer'in son yılları), ünlü İslam komutanı Habib bin Mesleme komutasındaki İslam ordusu Kafkasya'ya girerek bugünkü Doğu Gürcistan (Kartli) bölgesine ulaştı.
• Tiflis'in Fethi: İslam orduları Tiflis kapılarına dayandığında, bölgenin yöneticisi (erismtavari) büyük bir direniş gösteremeyeceğini anladı ve barış talep etti.
• Amanname (Güvenlik Antlaşması): Habib bin Mesleme ile Gürcü yöneticiler arasında bir antlaşma imzalandı. Bu antlaşmaya göre Gürcüler, İslam devletine "cizye" (vergi) ödemeyi kabul ettiler. Buna karşılık Müslümanlar; Gürcülerin can, mal ve din özgürlüklerini garanti altına aldı. Kiliselerine dokunulmayacağı güvencesi verildi.

Tarihsel Sonuçları

Bu ilk temas, bölgede yüzyıllar sürecek bir siyasi ve kültürel etkileşimin temelini atmıştır. Anlaşmanın ardından bölgede Müslümanların etkinliği giderek artmış ve 8. yüzyılda kurulan Tiflis Emirliği (736-1122) ile Gürcistan'ın doğusunda yaklaşık 400 yıl sürecek bir İslam hakimiyeti dönemi başlamıştır.​



Tiflis Emirliği (736 - 1122), İslam ordularının Kafkasya fetihleri sırasında Gürcistan'ın doğusunda kurulan ve yaklaşık dört asır boyunca bölgeye hükmeden stratejik bir İslam devletidir.

Tarihi Gelişimi

• Kuruluş (736): Emevi halifesi döneminde, Arap ordularının Gürcü topraklarına akınları sonucunda 736 yılında başkenti Tiflis olan emirlik kuruldu. Bu devlet, İslam dünyasının Kafkasya'daki en önemli ileri karakollarından biri haline geldi.
• Bağımsızlık Çabaları: Zamanla güçlenen emirlik, merkezi Abbasi halifeliğinden bağımsız hareket etmeye ve yerel bir güç olmaya çalıştı.
• Çöküş (1122): 11. yüzyılın sonlarına doğru bölgede Selçuklu etkisi görülmeye başlandı. 1122 yılında ünlü Gürcü Kralı IV. Davit (Kurucu Davit), Tiflis'i ele geçirerek yaklaşık 400 yıl süren İslam hâkimiyetine son verdi ve şehri birleşik Gürcistan Krallığı'nın başkenti yaptı.

Bölgeye ve Gürcistan'a Etkileri

Tiflis Emirliği'nin yüzyıllar süren varlığı, sadece siyasi değil, kültürel ve ekonomik olarak da Kafkasya'da derin izler bırakmıştır:

• Ticaret ve Ekonomi: İslam hâkimiyeti altında Tiflis, Avrupa ile Asya'yı birbirine bağlayan tarihi İpek Yolu üzerinde devasa bir ticaret merkezine dönüştü.
• İdari Miras: Arapların getirdiği "Emir" (Gürcüce: amira) unvanı ve makamı, emirlik yıkıldıktan sonra bile Gürcü kralları tarafından benimsendi. Şehir yöneticileri 18. yüzyıla kadar bu unvanı kullanmaya devam etti.
• Çok Kültürlü Demografi: Bu dönemde Tiflis; Müslümanların, Hristiyan Gürcülerin, Ermenilerin ve Yahudilerin bir arada yaşadığı çok dinli ve çok etnikli kozmopolit bir metropol halini aldı. Bu durum, günümüze kadar ulaşan özel bir "Tiflis kültürü"nün (Tbilisuri) temelini attı.

​Tiflis Emirliği'nin bölgede yaklaşık 400 yıl süren siyasi ve askeri hâkimiyetine rağmen, İslamiyet Gürcü halkı arasında kitlesel olarak yayılmamıştır. Gürcülerin büyük çoğunluğu Hristiyan (Ortodoks) kimliklerini korumuştur.


6. yüzyıldan kalma Jvari Manastırı, İslam hâkimiyeti döneminde de Gürcü Hristiyanlığının sembollerinden biri olmaya devam etti.

Gürcülerin Hristiyan Kalmasının Temel Nedenleri

• Zımmi Hukuku ve Cizye (Amanname): İslam'ın fetih politikasında zorla din değiştirme uygulaması yoktu. İlk karşılaşmada Habib bin Mesleme ile yapılan antlaşmada olduğu gibi, Gürcüler "Ehl-i Kitap" (Zımmi) kabul edildi. Cizye (baş vergisi) ve haraç (toprak vergisi) ödedikleri sürece dinlerini yaşamakta ve kiliselerini korumakta özgür bırakıldılar.
• Güçlü Kilise Teşkilatı: Gürcü Ortodoks Kilisesi, halk üzerinde sadece dini değil, milli bir birleştirici güce sahipti. Kilise, Arap hâkimiyetine karşı Gürcü kimliğinin ve dilinin korunmasında en büyük kalkan oldu.
• Şehir-Kırsal Ayrımı: Tiflis şehri Araplar, Farslar ve diğer Müslüman tüccarların yerleşmesiyle İslami bir metropol kimliğine bürünmüştü. Ancak İslam'ın etkisi şehir surlarının dışına pek çıkamadı. Kırsal kesimde yaşayan Gürcü köylüleri ve yerel feodal beyler kendi gelenek ve inançlarını sürdürdü.
• Siyasi İhtidalar (İstisnalar): Sadece çok az sayıda yerel soylu (didebuli), emirlik yönetiminde ayrıcalık elde etmek, siyasi gücünü korumak veya vergi yükünden kurtulmak amacıyla bireysel olarak İslam'ı seçmiştir. Ancak bu durum halk tabanına inmemiştir.