Bir Kelimenin Ötesindeki Tarih ve Kimlik
"Çveneburi" (Gürcüce: ჩვენებური), basit bir kelimeden çok daha fazlasıdır; büyük bir göçün, köklü bir aidiyetin ve günümüze kadar taşınmış bir kültürel mirasın adıdır. Sadece bir topluluğu tanımlamakla kalmaz, aynı zamanda o topluluğun hayata tutunma biçimini özetler.
İşte bu özel kelimenin sözlük anlamından tarihsel yolculuğuna uzanan hikayesi:
Kelime Anlamı: "Bizden Olan"
Gürcüce bir kelime olan Çveneburi, en yalın çevirisiyle "Bizden olan", "Bize özgü", "Bizim oralı" veya "Bizim gibi" anlamlarına gelir.
Kelimenin kökü olan "Çven" (Biz) zamirinden türetilmiştir. Dilbilimsel olarak bir aidiyet sıfatı olsa da, zamanla Türkiye'de yaşayan Gürcü kökenli vatandaşların kendilerini tanımladıkları bir isim (endoni) haline gelmiştir.
93 Harbi ve Büyük Göç (Muhacirlik)
Çveneburi kavramının bir halkın adına dönüşmesi, tarihin acı dolu sayfalarından birine, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'na (tarihimizdeki bilinen adıyla 93 Harbi'ne) dayanır.
- Göç Yolları: Savaşın ardından, özellikle Batum, Acara, Çürüksu (Kobuleti) ve Maçahel gibi bölgelerde yaşayan Müslüman Gürcüler, inançları ve Osmanlı'ya olan bağlılıkları nedeniyle anayurtlarını terk etmek zorunda kaldılar.
- Yeni Yurt Anadolu: Gemi ve kara yoluyla Anadolu'ya ulaşan kafileler; başta Karadeniz sahili (Artvin, Rize, Ordu, Giresun, Samsun, Sinop) olmak üzere Marmara Bölgesi'ne (Sakarya, Kocaeli, Bursa, Balıkesir) yerleştirildiler.
- Bu büyük göç dalgası, Çveneburi halkının Anadolu'daki köklerini saldığı dönüm noktasıdır. Muhacirlik (göçmenlik) travması, bu topluluğun birbirine daha sıkı sarılmasını sağlamıştır.
Bir Kimlik ve Dayanışma Şifresi
Sosyolojik açıdan Çveneburi kelimesi, yeni bir coğrafyada var olma ve asimile olmadan entegre olma çabasının sonucudur.
- Neden "Gürcü" yerine "Çveneburi"? Göçmenler Anadolu'ya geldiklerinde, kendilerini hem Gürcistan'da kalan Ortodoks Hristiyan Gürcülerden ayırmak hem de diğer Kafkas göçmenleri (Çerkesler, Abhazlar vb.) arasında kendi spesifik kimliklerini vurgulamak için bu kelimeyi kullandılar.
- Bir Tanışma Parolası: Farklı köylere, şehirlere dağılan göçmenler birbirleriyle karşılaştıklarında "Sen kimlerdensin?" sorusuna karşılık, "Ben bizden olanlardanım, Çveneburi'yim" diyerek görünmez bir bağ kurdular.
- Kültürel Muhafızlık: Çveneburiler; Türkiye Cumhuriyeti'ne büyük bir sadakatle bağlanıp entegre olurken, bir yandan da kapalı köy yapıları sayesinde dillerini (Çveneburice/Gürcüce), çok sesli müziklerini, halk oyunlarını ve zengin mutfak kültürlerini (çadi, lobio vb.) nesilden nesile aktarmayı başarmışlardır.
cveneburi.com
cveneburi.com olarak bizler de, "bizden olanların" bu zengin kültürel mirasını, dilini, tarihini ve güncel hikayelerini yaşatmak, paylaşmak ve yarına taşımak için buradayız.
