Acara Destanı, hem edebi bir eserin adı hem de tarihsel bir direnişin halk hafızasındaki sembolik ismidir. İki farklı bağlamda ele alınır:

1. Tarihsel Bağlam: Acara Halkının Direnişi (93 Harbi)

Tarihi kaynaklarda ve halk anlatılarında "Acara Destanı", 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sırasında Acara (Acaristan) halkının gösterdiği topyekûn direnişi ifade eder. Rus kuvvetleri Kars, Ardahan ve Erzurum gibi büyük merkezleri işgal ederken, bölge halkının kendi imkânlarıyla kurduğu milis kuvvetleri Rus-Gürcü birliklerine karşı koymuş ve düşmanın Acara içlerine girmesini engellemiştir. Bu yiğitlik ve sonrasında sınırların değişmesiyle yaşanan büyük göç (Muhacirlik), Kafkasya Müslümanlarının (Çveneburi) sözlü kültüründe bir destan olarak yaşatılmıştır.

2. Edebi Bağlam: Âşık Noksanî'nin Eseri

Yazılı Türk halk edebiyatında doğrudan "Acara Destanı" ismini taşıyan en bilindik metin, 19. yüzyıl halk ozanlarından Posoflu Âşık Noksanî’ye (1857-1940, asıl adı Mehmed) aittir.

• Bu destan, sınır değişiklikleri, memleket hasreti ve savaşların bölge halkı üzerinde yarattığı yıkımı, ayrılık acısını konu edinir.
• Eser, araştırmacı Yunus Zeyrek'in 2001 yılında yayımladığı "Acaristan ve Acarlar" adlı kitapta da kayıt altına alınmıştır.
• Şiirlerinde ağırlıklı olarak Kafkasya coğrafyasındaki kayıplar, dertler ve yurdundan ayrı düşmenin (firak) getirdiği hüzün işlenir.

Özetle "Acara Destanı"; bir yönüyle Batum ve çevresinde yaşayan Müslüman halkın (Çveneburiler/Acarlar) vatan savunmasını anlatan tarihi bir gerçeklik, diğer yönüyle halk ozanlarının bu acıları dizelere döktüğü ağıt-destan formundaki edebi metinlerdir.​

Posoflu Âşık Noksanî'nin (asıl adıyla Mehmed, 1857-1940) sadece kendi şiirlerini barındıran, müstakil bir şiir kitabı (divan vb.) bulunmamaktadır. Dönemindeki pek çok âşık gibi eserleri daha çok sözlü gelenekte yaşamış ve cönklerde taşınmıştır. Ancak eserleri kaybolmamış; yöre edebiyatı üzerine çalışan araştırmacılar sayesinde derlenerek çeşitli antolojilerde, halk bilimi kitaplarında ve makalelerde basılı hâle getirilmiştir. Noksanî'nin eserlerine ve hayatına şu kaynak türlerinde rastlanmaktadır:

• Akademik Makaleler ve Dergiler: Araştırmacı yazar M. Fahrettin Kırzıoğlu, Noksanî'nin bazı destan ve şiirlerini derleyerek dergilerde yayımlamıştır. (Örneğin, Ağustos 1939'da yayımlanan "Posoflu Noksanî'nin Hatay Destanı" adlı çalışması bunun en bilindik örneklerindendir).
• Yöresel Âşık Antolojileri: Ardahan, Posof, Kars ve Ahıska yöresindeki âşıklık geleneğini anlatan derleme kitaplarda Noksanî önemli bir yer tutar. Özellikle Yunus Zeyrek, Ali Kafkasyalı, Ensar Aslan ve M. Fahrettin Kırzıoğlu gibi bölgenin edebiyatı ve tarihi üzerine çalışan araştırmacıların kitaplarında Posoflu Âşık Noksanî'nin hayatı, sanatı ve şiirlerinden (Acara Destanı, Hatay Destanı vb.) önemli örneklere yer verilmiştir.