Kafkasya, yüzölçümüne kıyasla dünyanın dil çeşitliliği en yüksek bölgelerinden biridir. Sarp dağların yarattığı doğal izolasyon, düzinelerce farklı dilin binlerce yıl boyunca yan yana, ancak birbirine karışmadan varlığını sürdürmesini sağlamıştır.

Bölgede konuşulan diller temelde iki ana gruba ayrılır: Yerli Kafkas Dilleri (başka hiçbir dil ailesiyle akrabalığı kanıtlanamamış, sadece bu bölgeye özgü diller) ve sonradan bölgeye yerleşen halkların konuştuğu Diğer Dil Aileleri.



1. Yerli Kafkas Dilleri (İber-Kafkas Dilleri)

Bu diller sadece Kafkasya'da doğup gelişmiştir ve kendi içlerinde üç bağımsız dil ailesine ayrılırlar. Dilbilimciler genellikle bu üç ailenin birbiriyle genetik bir akrabalığı olmadığını kabul eder.

A. Güney Kafkas Dilleri

Kafkas dilleri arasında en çok konuşanı olan ve yazılı geleneği en eskiye dayanan gruptur. Ağırlıklı olarak Gürcistan ve Türkiye'nin kuzeydoğusunda konuşulur.

• Gürcüce: Grubun en büyük ve resmi devlet dili olan tek üyesidir. Kendi özgün alfabesi vardır.
• Megrelce: Gürcistan'ın batısında (Samegrelo) konuşulur.
• Lazca: Türkiye'nin Doğu Karadeniz kıyılarında ve Gürcistan'ın batı sınırında konuşulur. Megrelce ile çok yakındır.
• Svanca: Kafkas Dağları'nın yüksek kesimlerinde, Gürcistan'ın Svaneti bölgesinde konuşulan, gruptan en erken kopmuş en arkaik dildir.

B. Kuzeybatı Kafkas Dilleri (Abhaz-Adige Dilleri)

Dünyanın en karmaşık ünsüz sistemlerine (bazı dillerde 80'den fazla ünsüz) ve en az ünlü harfe (sadece 2 veya 3 temel ünlü) sahip dillerinden oluşur. Ağırlıklı olarak Rusya'nın güneyinde, Abhazya'da ve Türkiye başta olmak üzere Kafkas diasporasında konuşulur.

• Abhazca ve Abazaca: Karadeniz kıyısındaki Abhazya'da ve Karaçay-Çerkesya'da konuşulur.
• Adigece ve Kabardeyce (Çerkes dilleri): Kendi içlerinde birçok diyalekte ayrılırlar (Şapsığ, Abzah, Bjeduğ vb.).
• Ubıhça: Ünlü dilbilimci Tevfik Esenç'in 1992'de vefat etmesiyle ölü dil haline gelmiştir. 81 ünsüz harfe sahip olmasıyla Guinness Rekorlar Kitabı'na girmiştir.

C. Kuzeydoğu Kafkas Dilleri (Nah-Dağıstan Dilleri)

Kafkasya'nın en kalabalık dil ailesidir. Çeçenistan, İnguşetya ve Dağıstan'da yoğunlaşmıştır. Karmaşık dilbilgisi yapıları ve çok sayıda ismin hali (durumu) ekleriyle bilinirler.

• Nah Dilleri: Çeçence, İnguşça ve Gürcistan'da konuşulan Batsça.
• Dağıstan Dilleri: Çok sayıda dilden oluşur. En çok konuşulanları Avarca, Lezgice, Dargince, Lakça, Tabasaranca ve Rutulca'dır. Sadece tek bir köyde konuşulan (örneğin Arçi dili veya Hınalugca) izole diller de bu gruba dahildir.

2. Hint-Avrupa Dilleri

Kafkasya'da binlerce yıldır var olan veya sonradan bölgeye yerleşen Hint-Avrupa kökenli halkların dilleridir.

• Ermenice: Kendine ait özgün bir alfabesi olan ve Hint-Avrupa dil ailesinde tek başına bir alt dal oluşturan dildir.
• Osetçe (İronca ve Digorca): İrani diller grubuna aittir. Antik Alanların ve İskitlerin günümüzdeki dilsel mirasçılarıdır.
• Diğer İrani Diller: Talışça, Tatça ve Kürtçe.
• Slav Dilleri: Rusça (Bölgenin lingua franca'sı yani ortak iletişim dilidir) ve Ukraynaca.

3. Altay / Türk Dilleri

Tarih boyunca Kafkasya'ya gelen Türk boylarının konuştuğu dillerdir. Hem Kuzey hem de Güney Kafkasya'da yaygındır.

• Oğuz Grubu: Azerbaycan Türkçesi (Güney Kafkasya'daki en yaygın dil) ve Ahıska (Meshet) Türklerinin dili.
• Kıpçak Grubu: Kumukça (Dağıstan'da), Karaçay-Balkarca (Kafkas dağlarının yüksek vadilerinde) ve Nogayca (kuzey steplerinde).