Tiflis Emirliği (736 - 1122), İslam ordularının Kafkasya fetihleri sırasında Gürcistan'ın doğusunda kurulan ve yaklaşık dört asır boyunca bölgeye hükmeden stratejik bir İslam devletidir. Tiflis Emirliği'nin yaklaşık dört asır süren hâkimiyeti, bölgenin idari ve ticari dili olan Arapçanın Gürcü diline ve yazılı kültürüne derinlemesine nüfuz etmesini sağlamıştır. Bu etki sadece emirlik dönemiyle sınırlı kalmamış, sonraki yüzyıllara da aktarılmıştır.
Edebiyat ve Yazılı Kültüre Etkisi
Bugün modern Gürcücede kullanılan pek çok kelimenin kökeni, emirlik dönemindeki Emevi ve Abbasi etkileşimlerine dayanır. Bu kelimeler genellikle ticaret, idare, hukuk ve günlük yaşama dair terimlerdir:
Edebiyat ve Yazılı Kültüre Etkisi
- İdari ve Ticari Dil Olarak Arapça: Emirlik döneminde Tiflis'te resmi yazışmalar, ticari sözleşmeler ve diplomaside Arapça kullanıldı. Gürcü soyluları ve din adamları, siyasi ilişkilerini yürütebilmek için Arapça öğrenmek zorundaydı.
- Çift Dilli Nümizmatik (Sikke) Geleneği: Arapçanın etkisi en net şekilde paralarda görülür. Tiflis Emirliği döneminde basılan dirhemler tamamen Arapçaydı. Ancak asıl ilginç olan, emirlik yıkıldıktan sonra bile Kral IV. Davit ve Kraliçe Tamar gibi Hristiyan Gürcü hükümdarlarının, uluslararası ticareti kolaylaştırmak için bir yüzü Gürcüce, diğer yüzü Arapça (örneğin "Mesih'in Kılıcı" unvanıyla) olan çift dilli sikkeler bastırmış olmalarıdır.
- Bilimsel ve Edebi Çeviriler: 11. ve 13. yüzyıllar arasında (Gürcü Altın Çağı), Arapça felsefe, tıp, astronomi ve edebiyat eserleri Gürcüceye çevrildi. Edebiyatta, Arapça-Farsça kökenli şiir kalıpları ve "Amiran-Darejaniani" gibi destanlarda doğu motifleri Gürcü edebiyatına uyarlandı.
Bugün modern Gürcücede kullanılan pek çok kelimenin kökeni, emirlik dönemindeki Emevi ve Abbasi etkileşimlerine dayanır. Bu kelimeler genellikle ticaret, idare, hukuk ve günlük yaşama dair terimlerdir:
- Amira (ამირა): Emir, komutan veya yönetici. (Gürcü kralları başkomutanları için Amirspasalari unvanını kullanmıştır).
- Kh'abari (ხაბარი): Haber, bilgi.
- Ekimi (ექიმი): Hekim, doktor.
- Saati (საათი): Saat, zaman.
- Kasapi (ყასაბი): Kasap.
- Adati (ადათი): Adet, gelenek. (Sıklıkla adat-tsesi olarak kullanılır).
- Barati (ბარათი): Kısa mektup, kart, bilet (Arapça "berat" kelimesinden).
- Pikri (ფიქრი): Fikir, düşünce.
- Alami (ალამი): Alem, bayrak.
Yorumu Yorumla