Çveneburilerin düğünlerinde büyük bir tutkuyla yaşattıkları Cilveloy (diğer adlarıyla Cilvelonanayda / Tirinni Horerama) üzerine hazırladığım çalışmayı sizlerle paylaşıyorum.

Cilveloy (ჯილველო) Nedir?

Cilveloy, hem çok sesli ve ritmik bir halk türküsü/ezgisi hem de kadınlı-erkekli el ele tutuşarak veya halka oluşturularak coşkuyla oynanan toplu bir halk oyunudur.

• Etimoloji ve Adlandırma: Kaynaklarda Cilveloy, Cilvelonanayda, Td'irinni Horerama (ტირინნი ჰორერამა) veya kısaca Cilvelo (ჯილველო) adlarıyla anılır. Türküye adını veren "Cilvelo" sözcüğü, işve, zarafet ve sevdalı atışmaları simgeleyen duygu dolu bir sesleniştir.
• Toplumsal İşlevi: Köy düğünlerinde, imece (meci / nadi) eğlencelerinde, yayla şenliklerinde ve kültür gecelerinde ortamı renklendiren, gençlerin birbirine türkülerle takıldığı ve horon halkası kurduğu en popüler eserlerden biridir.

Dansın ve Ezginin Özellikleri

• Halka ve Halay Düzeni (Perkh'uli / ფერხული): Cilveloy, tarihsel kökleri Hristiyanlık öncesi geleneksel Gürcü dairesel dansı olan Perkh'uli ​(ფერხული) veya Parts'a (ფარცა) biçimine dayanır. Oyuncular omuz omuza veya el ele tutuşarak halkanın merkezine doğru ritmik adımlarla ilerler.
• İki Dilli (Gürcüce-Türkçe) Yapı: Çveneburi kültüründeki pek çok eser gibi Cilveloy da Türkçe dizeler ile Gürcüce nakaratların/mani kalıplarının harmanlandığı kültürel bir köprüdür.
• Karakter: Hem eğlenceli ve coşkulu hem de flörtöz bir yapıya sahiptir. Sözlerinde ve adımlarında sevdalık, neşe ve toplumsal mizah öne çıkar.

Öne Çıkan Türkçe ve Gürcüce Dizeler

Türkü söylenirken genellikle tek bir solist veya türkücü başı beyiti okur, ardından tüm halka nakaratı coşkuyla yineler. Cilveloy (Cilvelonanayda / Cilvelo) oyunu ve türküsüne ait Türkçe, Gürcüce ve çift dilli (karma) olarak derlenmiş pek çok dize ve mani örneği yer almaktadır. Cilveloy, sabit tek bir metinden ziyade, düğünlerde ve imecelerde (meci) mânilerle atışarak ve dönüşümlü söylenerek icra edildiği için kaynaklarda farklı yörelerden derlenmiş varyantlarıyla yer bulmuştur.
​
Çveneburi Dergisi (1978, Sayı 4-5) bünyesinde yayımlanan nota kaydı ve SaliaMaka derlemelerinde yer alan temel Türkçe ve Gürcüce kıtalar:

• Türkçe Kıta:
  İndim dere-ırmağa / [Oy nanayda] Zeytin dalı kırmağa (ya) / [Oy nanayda] Geldim seni almağa (ya) / [Oy nanayda] Niye başladın ağlamaya? / [Oy nanayda] Koro Nakaratı: Cilve-loy na-nay-da / Nay-da-na-ni, nay-da-na-ni ni-nay-da, cilve-loy na-nay-da.
• Gürcüce Çift Dilli Karşılığı (Sakarya - Hikmet Tozak Derlemesi):
  Gürcüce: ჩევალ ღელე-ღურნეში ზეჲთინისი დალისთვინ / გოგო, ერთი მაკოცნიე მამაშენის სულისთვინ!
  Okunuşu: çeval ğele-ğurneşi zeჲtinisi dalistvin / gogo, erti makg'ots'nie mamaşenis sulistvin!
  Türkçe Anlamı: Dereye ineyim zeytin dalı kırmak için / Kız, bir öpücük ver babanın ruhu için!

Gönen ve İzmit Yöresi "Cilveloy / Hey Aman" Atışma Manileri

Kevser Ruhi'nin Gönen (Koçbayır Köyü) ve İzmit Gürcü köylerinden derlediği Cilveloy/Mani atışmaları (2002, Sayı 43-44):

• Moda ve Yâr Manisi (Türkçe - Gürcüce Geçişli):
  Solo: İzmit'ten terlik aldım / Yeni çıktı bu moda
  Grup: Hey aman hey aman / Yeni çıktı bu moda
  Solo (Gürcüce): Çemi yari ar movida (ya da Şenti yari ar movida)
  Grup: Hey aman hey aman / Çemi yari ar movida (Yârim gelmedi)
• Çamurlu Dere / Kız Görüşü Manisi:
  Gele gele evtyare / Gele talahtyani
  Erti gogo devnahe / Koci talahtyani
• Lahana ve Laperi (Tahta Kaşık) Manisi:
  Lahana avaduye / Helqi makva laperi
  Erti gogo devnahe / Meti çemi saperi
• Mizahi / Fiyat Atışması (Milyon Manisi):
  Furuni gadeyira / Çiteli kamiyoni
  Çemi tavi tu ginda / Daharce miliyoni
• Düğün / Evlilik Mânileri:
  Sadjlobeli şevdğobe / Erbo davde seraze
  Şeni baboy davacerav / Samsas altun İraze
  Satihs ukan tkemali / Kuncul kuncul kadiya
  Me is biçi arminda / Ratom gadamkadiya
  Yumurtalan kanaji / Ar shvenis ta halbiş
  Rom singera ar izt / Ratom gamotvehi tvaçi
  Havzi kari korta / Teyli çvezi artan
  Kogbayris gogvebi / Teyli marevi artan
  Havzi karis goaze / Sira sira hsehi
  Imdeni pogvebis gigan / Ert gugosa devebi

Şavşat ve Artvin Yöresi Çift Dilli Cilveloy/Mani Çeşitleri

Artvin ve çevresinde söylenip kayda geçen diğer ortak maniler:

• Gemi ve Pileki Manisi:
  Gemi gelir yanaşır / Doli içi çamaşır
  Pileklinin kızları / Hep mi bana yaraşır?
• Kayroka ve Gürcüce Söyleme Manisi:
  Ayağımda kayroka / Yeni çıktı bu moda
  Gurcica soyliyorum / Çemi yari ar movida​
• Dere ve Yâr Manisi:
  Dere geliyor dera / Kumunu sure sura
  Alsa gotursa beni / Yarin olduğu yera

Müzik ve Kullanılan Enstrümanlar

Cilveloy'un kıvrak ve ritmik yapısı, Gürcü ve Doğu Karadeniz kültürünün simge enstrümanlarıyla hayat bulur:

• Akordeon (აკორდეონი - Akordeoni) / Garmon (გარმონი): Düğün ve şenliklerin vazgeçilmez temel çalgısıdır.
• Tulum / Çiboni (ჩიბონი): Doğu Karadeniz ve Acara dağlarının otantik ruhunu yansıtan üflemeli çalgı.
• Kucak Davulu (დოლი - Doli): Halkanın temposunu ve coşkusunu ayakta tutan ritim enstrümanı.

YouTube Üzerinden Örnekler

---

Sizin de yörenizde Cilveloy söylenirken eklenen farklı mani ve sözler hangileri?