Ch'onguri (ჭონგური), Gürcü halk müziği çalgı tasnifinde Kordofonlar (Telli Çalgılar) kategorisinin parmakla/mızrapla çalınan telli çalgılar alt grubunda yer alır. Dört telli otantik bir Gürcü halk sazıdır. Kaynaklarda "Bir tür Gürcü sazı" olarak da tanımlanmaktadır. Ch'onguri genel olarak Batı Gürcistan’a özgü bir çalgıdır. Özellikle İmereti, Guria, Samegrelo, Acara ve Abhazya bölgelerinde son derece popülerdir.
Doğu Gürcistan’da 3 telli Panduri ne kadar baskın ve yaygınsa, Batı Gürcistan coğrafyasında da Ch'onguri o derece karakteristik ve baskındır. Doğu Gürcistan'da Ch'onguri'ye çok nadir rastlanır.
Yapısı, Yapım Malzemeleri ve Akort Sistemi
Çalınış Tekniği ve İcra
Çveneburi Müzik Grupları ve Yayınlarındaki Yeri
Doğu Gürcistan’da 3 telli Panduri ne kadar baskın ve yaygınsa, Batı Gürcistan coğrafyasında da Ch'onguri o derece karakteristik ve baskındır. Doğu Gürcistan'da Ch'onguri'ye çok nadir rastlanır.
Yapısı, Yapım Malzemeleri ve Akort Sistemi
- Gövde Yapısı: Ch'onguri'nin gövdesi Panduri'ye kıyasla daha yuvarlaktır ve armut biçiminde dilimli ağaç parçalarından birleştirilerek yapılır; boyun/sap kısmı eğri bir ahşaptan şekillendirilir.
- Tel Yapısı ve "Zil" Teli: Ch'onguri 4 tellidir. Bu tellerin üçü uzun ana tel iken, dördüncü tel sapın ortasına bağlanan ve "zil" (ziluri) adı verilen daha kısa bir teldendir.
- Akort Özelliği: Otantik Zil'li Ch'onguri (Halhuri Ch'onguri) genellikle üstten itibaren Fa-La-Do-La dizilimiyle majör ikilisiyle akort edilir. Şarkı söyleyen kişinin cinsiyetine göre akort ayarlanır: Kadın solistler için tiz (ince), erkek solistler için pes (kalın) akort tercih edilir.
- Halhuri / Zil'li Ch'onguri (Geleneksel Halk Ch'ongurisi):
- Perdesiz sap yapısına ve 4 tele (3 ana + 1 zil teli) sahip otantik halk enstrümanıdır.
- Orkestra Ch'ongurisi:
- Gürcü halk çalgıları orkestralarında kullanılmak üzere geliştirilmiştir.
- Görünüşü aynı olmakla birlikte üzerinde 12 perde bulunur ve zil teli yer almaz. Akordu üstten itibaren Re-Fa-La-Do-La şeklindedir.
- Ch'onguri Dabali Bani (Bas Ch'onguri):
- yüzyılda orkestralarda pes (bas) ses ihtiyacını karşılamak amacıyla geliştirilmiştir.
- Ölçü olarak hepsinden daha büyük gövdeli ve bas tonlu bir enstrümandır.
Çalınış Tekniği ve İcra
- İcra Biçimi: Sağ el tellerin üzerine sürterek/iterek ve ritmik süpürme hareketleriyle vurur; sol el ise sap kısmında tellere basarak ve pozisyon değiştirerek melodiyi şekillendirir. Hem oturarak hem de ayakta çalınabilir.
- Eşlik Ettiği Eserler: Çok sesli halk şarkılarına (Suliko, Dida Voy Nana, Lalebi, Netavi Gogo vb.) ve ritmik dans havalarına nazik tınısıyla eşlik eder.
Çveneburi Müzik Grupları ve Yayınlarındaki Yeri
- Konser ve Dernek İcraları: 1979 İstanbul Gürcü Müziği Konseri'nde koro icralarında Ch'onguri kullanılmış; Türkiye'deki Kafdağı Müzik Topluluğu (İberya Özkan Melaşvili, Bayar Şahin Kondaridze vb.) albümlerinde (Kafdağı'ndan Ezgiler, Horona Çağrı) Ch'onguri'ye aktif olarak yer verilmiştir.
- Eğitim: Çveneburi derneklerinde gençlere ve müzikseverlere Ch'onguri dersleri verilerek kültürel aktarımı sağlanmaktadır.
