Salamuri (სალამური), Gürcü halk müziği çalgı tasnifinde Aerofonlar (Üflemeli Çalgılar) kategorisinde yer alır. Çveneburi müzik çevrelerinde sıklıkla "Gürcü kavalı" veya "Kafkas kavalı" olarak tanımlanmaktadır.
Mitolojik Kökenleri ve Arkeolojik Geçmişi
Yapısal Özellikleri ve Çeşitleri
Salamuri temelde iki ana türe ayrılır: Dilli Salamuri (Çoban Salamuri) ve Dilsiz Salamuri (Ueno Salamuri / Tülsüz Salamuri). Bu iki tür malzeme, görünüş, delik yapısı ve ses seviyesi bakımından birbirinden farklıdır:
Çveneburi Kültür Grubu Çalışmaları ve Yayınlardaki Yeri
Mitolojik Kökenleri ve Arkeolojik Geçmişi
- Mitolojik Anlatı: Halk arasındaki efsanelere göre Salamuri'nin ortaya çıkış nedeni insanoğlunun dertleridir; yetim bir gencin mezarında biten ilk kamıştan rüzgar esmesiyle çıkan inleme sesinin Salamuri'ye dönüştüğüne inanılır.
- İlahi Çalgı Niteliği: Bazı geleneksel söylentilere göre insan Salamuri'yi Tanrı'dan aldığı için ilahi bir çalgı olarak kabul edilir.
- Edebi ve Tarihsel Kayıtlar: Eski metinlerde Salamuri'nin icadı ve geliştirilmesi Gürcü büyücüler olan Tubal'lara dayandırılmaktadır.
- Mts'kh'eta Arkeolojik Kazısı: 1938 yılında Mts'kh'eta'da yapılan arkeolojik kazılarda M.Ö. 12-19. yüzyıllara tarihlendirilen antik bir Salamuri bulunmuş, bu da çalgının binlerce yıllık köklü geçmişini kanıtlamıştır.
Yapısal Özellikleri ve Çeşitleri
Salamuri temelde iki ana türe ayrılır: Dilli Salamuri (Çoban Salamuri) ve Dilsiz Salamuri (Ueno Salamuri / Tülsüz Salamuri). Bu iki tür malzeme, görünüş, delik yapısı ve ses seviyesi bakımından birbirinden farklıdır:
- Geleneksel Dilli Salamuri: Üzerinde 7 deliği (gülü) bulunur. Yapısal olarak üç ana bölüme ayrılır:
- Baş / Boğaz bölümü
- Orta gövde / Gözler bölümü
- Son bölüm
- Geliştirilmiş / Çağdaş Salamuri: Zamanla yeni gözler eklenmiştir; ön tarafta 6 gözün yanı sıra, arka tarafta üst ilk ve ikinci parmaklara paralel 1 göz daha yer almaktadır.
- İcra Kapasitesi: Tıpkı Panduri'de olduğu gibi Salamuri ile de otantik Gürcü halk melodilerinin yanı sıra dünyaca ünlü klasik müzik eserleri de icra edilebilmektedir.
Çveneburi Kültür Grubu Çalışmaları ve Yayınlardaki Yeri
- Kafdağı Müzik Topluluğu'nun hazırladığı "Kafdağı'ndan Ezgiler" albümünde ve konserlerinde üflemeli çalgı grubunda tulum ve duduki ile birlikte Salamuri (Gürcü kavalı) kullanılmıştır.
- Sakarya/Geyve Kışlaçay köyünde açılan Gürcü Köşesi sergisinde yöresel çalgılar arasında Salamuri sergilenmiş ve tanıtılmıştır.
- Amerika'da kurulan The Kartuli Ensemble grubu üyeleri (örneğin Anzor Erkomaşvili'den eğitim alan müzisyenler) Salamuri ve Duduki eğitimi alarak konserlerinde icra etmişlerdir.
- Çveneburi derneklerinde gençlere Panduri, Çonguri, Doli ve Tulum'un yanı sıra Salamuri dersleri de verilmektedir.
